La esperanta originalo de la eseo, kiu aperis en cxehxa traduko cxe KAVAPECh okaze de la Universala Kongreso de Esperanto en Prago somere 1996

Kurisu Kei

daure de la antaua numero

4. Kion kaj kiel mi tradukis el la cxehxa literaturo

Mia traduko de "Svejk" aperis en la kadro de la 15-voluma tutmonda kolekto de humuraj romanoj kun 94 ilustrajxoj de Josef Lada. Sed post la armita interveno de la kvin landoj el Varsovia Pakto kun Soveta Unio cxefrunte awguste 1968, kiam ankaw en Japanio portempe ekfuroris Cxehxoslovakio, gxi estis reeldonita ankaw en du volumoj sed tiufoje kiel aparta libro.

En 1973 law propono de la redakcio de prestigxa kaj populara Iwanami-Libretaro aldoni al gxi mian tradukon de "Svejk" mi gxin funde reviziis.

Utiligante tiun oportunon mi nove tradukis ne nur "Dobry vojak Svejk pred valkou" (Brava Soldato Svejk antaw la Milito) el kvin rakontoj, "Dobry vojak Svejk v zajeti" (Brava Soldato Svejk en kaptiteco), sed kiel suplementon ecx leteron de Hasek al Salat-Petrlik el Irkutsk de la 17-a de septembro 1920 kaj liajn leterojn al Mit'a, lia fileto, kaj Jarmila, lia eksedzino kaj la patrino de Mit'a, jam post reveno el Rusio en Pragon, liajn du eseojn, "I vyklepal prach z obuvi sve..." (Kaj mi forsxutis polvon el mia sxuo...), "Jumilejni vzpominka" (Jubilea Rememoro), kaj rememorajxon de Josef Lada "Jak jsem ilustroval Svejka" (Kiel mi ilustris Svejkon), kiuj cxiuj tiel aw alimaniere koncernas "Svejkon".

Krom cxio cxi la nova japana versio de "Svejk" enhavas ecx 392 ilustrajxojn de Josef Lada, kiujn mi prenis ne nur el cxehxa eldono, kiu enhavas 156, sed ankaw el la libro "Muj pritel Svejk" (Mia Amiko Svejk) de Lada enhavanta 216, kiuj mankas en ordinara cxehxa eldono de "Svejk", kaj 20 el la libro "Ladova Ilustrace" (Ilustrajxoj de Lada). La nova japana versio enhavas krome 5 ilustrajxojn de Lada por "Dobry vojak Svejk v zajeti" kaj liajn 6 ilustrajxojn por "I vyklepal prach z obuvi sve...", kies kopiojn sendis al mi speciale por la nova japana versio de "Svejk" Jan Vrana, la bofilo de Lada.

Pro tio la nova japana versio de "Svejk", 2-voluma en la cxehxaj eldonoj, farigxis ecx 4-voluma.

Reviziante mian tradukon de "Svejk", mi povis konsulti gxian jxus aperintan novan kaj vere kompletan anglalingvan tradukon, "The Good Soldier Svejk", fare de Cecil Parrot, siatempe la brita ambasadoro en Prago. Gxian ekzempleron gxustatempe donace sendis al mi aeroposxte Wiliam Auld, mondfama skota Esperanto-poeto, por helpi mian reviziadon.

En la nova anglalingva versio de "Svejk" trovigxas alineo, kiu mankas en cxiuj cxehxaj eldonoj, kiujn gxis tiam mi havis cxe mi. Nome en la unua cxapitro "Svejk v transportu ruskych zajatcu" (Svejk en trasporto de rusaj kaptitoj) el la kvara parto inter la alineo, kiu komencigxas per la frazo "Rakouske ministerstvo vnitra..." (Awstria Interna Ministerio) kaj la alineo, kiu komencigxas per la frazo "Major Wolf v te dobe..." (Majoro Wolf tiutempe...), mankas jena alineo, kiu tekstas en la anglalingva traduko jene:

"I hereby bring this to the atention of President Masaryk, so that he may know what pitfalls and traps were laid for him between Sokal. Milijatin and Bubnow." (Kaj per cxi tio mi atentigas Prezidenton Masaryk, por ke li povu scii, kiaj faltruoj kaj kaptiloj estas insidmetitaj kontraw li inter Sokal, Milijatin kaj Bubnow). Versxajne cxi tiu alineo estis forstrekita el cxiuj cxehxaj eldonoj de "Svejk" aperintaj dum la komunista regado, kiam la nomo mem de Masaryk ja estis tabuo, escepte de la mallonga periodo de "Praga Printempo" en 1968. Cxu gxi estas jam revivigita en la cxehxaj eldonoj de "Svejk" aperintaj post la demokratia revolucio en 1989? Mi esperas, ke jes.

La dua cxehxa libro, kiun mi japanigis post mia reveno el Prago, estas la romano "Valka s Mloky" (Milito kontraw Salamandroj) de Karel Capek. Mi gxin tradukis por 35-voluma kolekto de tutmondaj scienc-fikciaj verkoj 44)A de Hayakawa Syobo44)B, eldonejo en Tokio specialigxanta pri eldonado de detektivaj kaj scienc-fikciaj libroj, kaj gxi estis publikigita en gxia 9-a volumo aperinta en 1970 kune kun la romano "Trest D.E." (Trusto D.E.) de sovet-rusa verkisto Ilja Erenburg.

Mi tradukis "Valka s Mloky" law la cxehxa versio eldonita en la kadro de la 5-voluma elektita verkaro de Karel Capek aperinta cxe Ceskoslovensky spisovatel (Cxehxoslovaka Verkisto) en 1958. En gxi, en la 3-a cxapitro titolita "Pan Povondra cte opet noviny" (S-ro Povondra denove legas gazetojn) el Kniha druha (Libro Dua), trovigxas stranga "japanajxo".

Kial stranga? Kaj kial japanajxo kun la citiloj? Cxar gxi estas nenia japanajxo estante la kovrilo de "kolekto de Lignogravurajxoj de Nova Cxinio" 45) eldonita en Sxanhajo awguste 1949. Gxi do estas nenia japanajxo sed ecx plena anakronismajxo.

Kial kaj kiel okazis tia misajxo? "Valka s Mloky" aperinta plifrue, en 1955, kiel volumo de "Svetova cetba" (Monda Legajxo) enhavas samloke alian strangan "japanajxon". Gxi estas nedecxifrebla ecx por ni japanoj kaj apenaw estas diveneble, ke gxi estas mallertega imitajxo de ia japanlingva teksto, kiu iel koncernas "R.U.R." (Rossum's Universal Robots), la teatrajxo, kiu la unua mondfamigis Karel Capek-on. Supozeble iu cxehxo, kiu ne scipovas japane, mallertege "desegnis", jam por la unua cxehxa eldono de la romano en 1936, parton de la antawparolo aw postparolo al la antawmilita japanlingva traduko de tiu fama teatrajxo de Karel Capek farita law gxia anglalingva versio.

Kaj postmilite, mi plue supozis, iu cxehxa japanologo atentigis tion, tiel ke ekde la eldono kadre de la 5-voluma elektita verkaro de Karel Capek oni anstatawigis tiun japanajxon per cxinajxo: la kovrilo de "Kolekto de Lignogravrajxoj de Nova Cxinio", kiu hazarde trovigxis cxemane, erare prenante gxin por japana eldonajxo.

Kaj kiel mi solvis tiun problemon kiel japana tradukanto de "Valka s Mloky"? Mi simple arangxis, ke oni reproduktu la "japanajxon" en la 3-a cxapitro de Kniha druha kaj ke same oni reproduktu tiun cxinajxon en mia postparolo, kompreneble aldonante decan klarigon pri tio en la postparolo.

En 1978 prezentigxis antaw mi nova oportuno revizii ankaw mian tradukon de "Valka s Mloky" por nova eldono en Iwanami-Libretaro, en kiu plifrue aperis "Svejk" en 4 volumoj. Por fari la novan version de mia traduko de cxi tiu cxehxa romano plialloga por japanaj legantoj, tiuokaze mi nove tradukis eseon de Karel Capek titolitan "Nic noveho" (Nenio Nova), kiun li verkis gxuste la 27-an de septembro 1935, kiam li finverkis "Valka s Mloky", por la libro "Unu Tago de la Mondo".

Gxi konsistis el skribajxoj, kiujn verkis multaj homoj, cxu profesiaj verkistoj kaj jxurnalistoj aw ne, el diversaj landoj de la mondo law iniciato de Maksim Gorkij pri tio, kio okazis cxirkaw ili, kion ili mem pensis, ktp, la 27-an de septembro 1935, kiun difinis kiel "unu tagon de la mondo" la komitato elektita tiucele de Internacia Kongreso de Verkistoj por defendo de kulturo kaj kontraw fasxismo okazinta en 1935 en Parizo.

Law Miroslav Halik, bone konata cxehxa cxapekologo, kiun mi kontaktis helpe de Marie Neznalova, esperantistino en Prago, kun kiu mi tiam korespondadis, kopio de la cxehxa teksto de tiu eseo de Karel Capek estas bedawrinde perdita. Sed li afable sendis al mi la cxehxan tekston, kiun li mem ellaboris law la ruslingva traduko de "Nic noveho" (Nenio Nova), kiun enhavas la libro "Djen mira" Unu Tago de la Mondo") eldonita en Moskvo en 1937.

Plue mi sukcesis akiri ankaw kopion de la ruslingva teksto de "Nic noveho" helpe de Internacia Esperanto-Komisiono, duonoficiala organo en Moskvo (cxar tiam ankoraw ne ekzistis memstara esperanta organizo en Soveta Unio).

Tiamaniere mi povis prezenti al la japana legantaro "Nic noveho", en mia japanlingva traduko, okaze eldonigxo de la nova japana versio de "Valka s Mloky" en 1978 kiel volumo de Iwanami-Libretaro.

Kiom mi scias, tiam tiu interesa eseo de Karel Capek ne estis konata cxe vi. Cxu restas tiel ankoraw nun? Mi sxatus ekscii...

注）

44)A世界SF文学全集、 44)B 早川書房、 45) 新中国版画集

Dawre sur sekvonta numero