債務圧縮・過払い金発生の仕組み
トップページでご紹介したとおり、貸金業者との約定利率による取引を「利息制限法」所定の利率に引き直し計算することによって「本当の借金額」を算出します。
利息制限法
第1条 金銭を目的とする消費貸借上の利息の契約は、その利息が左の利率により計算した金額をこえるときは、その超過部分につき無効とする。
元本が十万円未満の場合 年二割
元本が十万円以上百万円未満の場合 年一割八分
元本が百万円以上の場合 年一割五分
たとえば50万円を借り入れ、年利29.2%で翌月から毎月1日限り2万5000円づつ返済した場合の計算書は次のようになります。
| 年月日 | 借入金額 | 弁済額 | 利率 | 日数 | 利息 | 未払利息 | 残元金 | 元金充当 | |
| 1 | H18.5.1 | 500,000 | 0.292 | 500,000 | |||||
| 2 | H18.6.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 12,400 | 0 | 487,400 | 12,600 | |
| 3 | H18.7.1 | 25,000 | 0.292 | 30 | 11,697 | 0 | 474,097 | 13,303 | |
| 4 | H18.8.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 11,757 | 0 | 460,854 | 13,243 | |
| 5 | H18.9.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 11,429 | 0 | 447,283 | 13,571 | |
| 6 | H18.10.1 | 25,000 | 0.292 | 30 | 10,734 | 0 | 433,017 | 14,266 | |
| 7 | H18.11.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 10,738 | 0 | 418,755 | 14,262 | |
| 8 | H18.12.1 | 25,000 | 0.292 | 30 | 10,050 | 0 | 403,805 | 14,950 | |
| 9 | H19.1.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 10,014 | 0 | 388,819 | 14,986 | |
| 10 | H19.2.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 9,642 | 0 | 373,461 | 15,358 | |
| 11 | H19.3.1 | 25,000 | 0.292 | 28 | 8,365 | 0 | 356,826 | 16,635 | |
| 12 | H19.4.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 8,849 | 0 | 340,675 | 16,151 | |
| 13 | H19.5.1 | 25,000 | 0.292 | 30 | 8,176 | 0 | 323,851 | 16,824 | |
| 14 | H19.6.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 8,031 | 0 | 306,882 | 16,969 | |
| 15 | H19.7.1 | 25,000 | 0.292 | 30 | 7,365 | 0 | 289,247 | 17,635 | |
| 16 | H19.8.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 7,173 | 0 | 271,420 | 17,827 | |
| 17 | H19.9.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 6,731 | 0 | 253,151 | 18,269 | |
| 18 | H19.10.1 | 25,000 | 0.292 | 30 | 6,075 | 0 | 234,226 | 18,925 | |
| 19 | H19.11.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 5,808 | 0 | 215,034 | 19,192 | |
| 20 | H19.12.1 | 25,000 | 0.292 | 30 | 5,160 | 0 | 195,194 | 19,840 | |
| 21 | H20.1.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 4,840 | 0 | 175,034 | 20,160 | |
| 22 | H20.2.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 4,328 | 0 | 154,362 | 20,672 | |
| 23 | H20.3.1 | 25,000 | 0.292 | 29 | 3,571 | 0 | 132,933 | 21,429 | |
| 24 | H20.4.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 3,287 | 0 | 111,220 | 21,713 | |
| 25 | H20.5.1 | 25,000 | 0.292 | 30 | 2,661 | 0 | 88,881 | 22,339 | |
| 26 | H20.6.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 2,198 | 0 | 66,079 | 22,802 | |
| 27 | H20.7.1 | 25,000 | 0.292 | 30 | 1,581 | 0 | 42,660 | 23,419 | |
| 28 | H20.8.1 | 25,000 | 0.292 | 31 | 1,055 | 0 | 18,715 | 23,945 | |
| 29 | H20.9.1 | 19,177 | 0.292 | 31 | 462 | 0 | 0 | 18,715 | |
| 30 | 694,177 | 0.292 | 0 | 194,177 | 0 | 0 | 500,000 |
この取引を、利息制限法所定の利率(この場合は十万円以上百万円未満の元本ですから、利率は年一割八分)で引き直し計算すると次の結果となります。
| 年月日 | 借入金額 | 弁済額 | 利率 | 日数 | 利息 | 未払利息 | 残元金 | |
| 1 | H18.5.1 | 500,000 | 0.18 | 500,000 | ||||
| 2 | H18.6.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 7,643 | 0 | 482,643 | |
| 3 | H18.7.1 | 25,000 | 0.18 | 30 | 7,140 | 0 | 464,783 | |
| 4 | H18.8.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 7,105 | 0 | 446,888 | |
| 5 | H18.9.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 6,831 | 0 | 428,719 | |
| 6 | H18.10.1 | 25,000 | 0.18 | 30 | 6,342 | 0 | 410,061 | |
| 7 | H18.11.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 6,268 | 0 | 391,329 | |
| 8 | H18.12.1 | 25,000 | 0.18 | 30 | 5,789 | 0 | 372,118 | |
| 9 | H19.1.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 5,688 | 0 | 352,806 | |
| 10 | H19.2.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 5,393 | 0 | 333,199 | |
| 11 | H19.3.1 | 25,000 | 0.18 | 28 | 4,600 | 0 | 312,799 | |
| 12 | H19.4.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 4,781 | 0 | 292,580 | |
| 13 | H19.5.1 | 25,000 | 0.18 | 30 | 4,328 | 0 | 271,908 | |
| 14 | H19.6.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 4,156 | 0 | 251,064 | |
| 15 | H19.7.1 | 25,000 | 0.18 | 30 | 3,714 | 0 | 229,778 | |
| 16 | H19.8.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 3,512 | 0 | 208,290 | |
| 17 | H19.9.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 3,184 | 0 | 186,474 | |
| 18 | H19.10.1 | 25,000 | 0.18 | 30 | 2,758 | 0 | 164,232 | |
| 19 | H19.11.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 2,510 | 0 | 141,742 | |
| 20 | H19.12.1 | 25,000 | 0.18 | 30 | 2,097 | 0 | 118,839 | |
| 21 | H20.1.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 1,816 | 0 | 95,655 | |
| 22 | H20.2.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 1,458 | 0 | 72,113 | |
| 23 | H20.3.1 | 25,000 | 0.18 | 29 | 1,028 | 0 | 48,141 | |
| 24 | H20.4.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 733 | 0 | 23,874 | |
| 25 | H20.5.1 | 25,000 | 0.18 | 30 | 352 | 0 | -774 | |
| 26 | H20.6.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 0 | 0 | -25,774 | |
| 27 | H20.7.1 | 25,000 | 0.18 | 30 | 0 | 0 | -50,774 | |
| 28 | H20.8.1 | 25,000 | 0.18 | 31 | 0 | 0 | -75,774 | |
| 29 | H20.9.1 | 19,177 | 0.18 | 31 | 0 | 0 | -94,951 |
つまりこの計算書では、H20年5月1日の返済により774円の過払いですが、業者との約定ではいまだ8万8881円の債務が存在していることになります。また、約定取引で完済している場合は確実に過払いになっているわけです。
もちろん、上記の例はわかりやすいように単純な取引であり、現実の取引は貸し借りを繰り返していることが多く、もっと複雑です。2年5ヶ月の取引ですが、これが5年、7年、10年と取引期間が長くなればなるほど、債務圧縮・過払い金の発生の可能性が高くなることがわかると思います。
ホームへ